Dưới đêm dài nô lệ của đầu thế kỷ XX, khi các phong trào yêu nước chống Pháp từ Cần Vương, Yên Thế đến Đông Du, Duy Tân đều lần lượt rơi vào bế tắc, dân tộc Việt Nam đứng trước cuộc khủng hoảng sâu sắc về đường lối cứu nước. Trong bối cảnh lịch sử ngột ngạt ấy, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã có một quyết định thay đổi lịch sử: Ra đi để tìm một con đường hoàn toàn mới.
Tròn 115 năm nhìn lại, hành trình ấy không chỉ là câu chuyện của một cá nhân vĩ đại, mà là bước ngoặt vĩ đại cứu rỗi vận mệnh của cả một dân tộc. Ngày 05/6/1911, lịch sử dân tộc Việt Nam ghi dấu một cột mốc vĩ đại. Từ thương cảng Sài Gòn, người thanh niên yêu nước Nguyễn Tất Thành dưới tên gọi Văn Ba đã lên con tàu Amiral Latouche Tréville, bắt đầu hành trình vạn dặm “tìm hình của nước” với khát vọng cháy bỏng: “Tự do cho đồng bào tôi, độc lập cho Tổ quốc tôi”.
Không giống như các bậc tiền bối, Người chọn hướng đi sang phương Tây là nơi khởi nguồn của những tư tưởng tiến bộ nhưng cũng là sào huyệt của chủ nghĩa thực dân. Suốt 30 năm bôn ba khắp năm châu bốn biển, trải qua biết bao gian khổ, người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã tìm thấy ánh sáng của chủ nghĩa Mác-Lênin thông qua “Sơ thảo lần thứ nhất những luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của V.I.Lênin. Người rút ra chân lý thời đại: “Muốn cứu nước và giải phóng dân tộc không có con đường nào khác ngoài con đường cách mạng vô sản”.
“Luận cương đến Bác Hồ. Và Người đã khóc
Lệ Bác Hồ rơi trên chữ Lênin
...Bác reo lên một mình như nói cùng dân tộc
Cơm áo là đây! Hạnh phúc đây rồi!”
(Người đi tìm hình của nước - Chế Lan Viên)
“Sơ thảo lần thứ nhất những Luận cương về vấn đề dân tộc và vấn đề thuộc địa” của Lênin đăng trên Báo L’Humanite, số ra ngày 16 và 17/7/1920
Hành trình của Chủ tịch Hồ Chí Minh không đơn thuần là cuộc dịch chuyển về địa lý, mà là một cuộc chạy đua mang tính chiến lược với thời gian để cứu lấy một dân tộc đang lầm than. Bằng cách hòa mình vào giai cấp lao động thế giới, tự nuôi sống bản thân bằng đủ mọi nghề gian khổ (quét tuyết, đốt lò, viết báo…), Người đã đúc kết được bản chất của thời đại: Dù ở đâu, kẻ bóc lột cũng độc ác như nhau và người lao động bị áp bức đều là anh em.
Trong khoảng thời gian hoạt động tại Pháp từ năm 1920 - 1923 với tên gọi Nguyễn Ái Quốc, Người đã viết nhiều bài báo đăng trên nhiều tờ báo của Pháp, đồng thời cho xuất bản báo Le Paria (Người cùng khổ), viết tác phẩm “Bản án chế độ thực dân Pháp” để tố cáo tội ác của chủ nghĩa thực dân, đồng thời tuyên truyền cổ động tinh thần yêu nước của nhân dân ta trên đất Pháp và tuyên truyền cổ động về trong nước. Nhận lời mời của Quốc tế Cộng sản, tháng 6 năm 1923, Nguyễn Ái Quốc sang Liên Xô với tên gọi Chen Vang tham dự Đại hội V của Quốc tế Cộng sản, sau Đại hội Người được giữ lại làm việc với vai trò Ủy viên Ban phương Đông Quốc tế Cộng sản. Tháng 11/1924 với tên gọi Lý Thụy, Người được tăng cường sang Quảng Châu - Trung Quốc làm phiên dịch tiếng Trung Quốc cho phái đoàn cố vấn chính phủ Liên Xô. Tại đây, Người sáng lập Hội Việt Nam cách mạng Thanh niên (Tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam), mở ra 3 lớp huấn luyện chính trị, đào tạo 75 học viên, đây là bước chuẩn bị mọi mặt về tổ chức, tư tưởng, chính trị cho sự ra đời của một Đảng chân chính tại Việt Nam. Mùa thu năm 1928, Người rời Trung Quốc sang Xiêm để vận động tinh thần yêu nước của nhân dân ta.
Đại hội thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam tại Hồng Kông năm 1930 do đồng chí Nguyễn Ái Quốc chủ trì
Từ một người yêu nước trở thành chiến sĩ cộng sản, Người đã chuẩn bị chu đáo về cả tư tưởng, chính trị và tổ chức để thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam vào mùa xuân năm 1930. Đây chính là bước ngoặt vĩ đại, chấm dứt cuộc khủng hoảng đường lối cứu nước kéo dài hàng thập kỷ. Để rồi năm 1941, Người trở về Pác Bó trực tiếp chèo lái con thuyền cách mạng, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, đưa dân tộc bước vào kỷ nguyên độc lập, tự do.
Nhìn lại lịch sử 115 năm, Thương cảng Sài Gòn - Bến Cảng Nhà Rồng không chỉ là minh chứng cho sự phát triển của cảng thị Sài Gòn, mà đã trở thành chứng nhân lịch sử vô giá. Nơi đây là biểu tượng thiêng liêng cho ý chí, khát vọng và tầm nhìn thời đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Bến Nhà Rồng năm xưa nay là Bảo tàng Hồ Chí Minh đã trở thành biểu tượng văn hóa và địa chỉ quen thuộc của người dân Thành phố mang tên Bác và cũng là một trong những điểm tham quan của du khách trong nước và bạn bè quốc tế.
115 năm trôi qua, thế giới đã có nhiều đổi thay, nhưng ngọn đuốc ý chí, tư duy đổi mới mang tính dấn thân và khát vọng tự cường mà Người để lại vẫn vẹn nguyên giá trị. Đối với thế hệ trẻ hôm nay, kỷ niệm ngày Bác ra đi cứu nước không chỉ để tự hào về quá khứ, mà là lời nhắc nhở sâu sắc về trách nhiệm dấn thân: Tiếp tục đưa đất nước hội nhập sâu rộng, phát triển kinh tế bền vững và khẳng định vị thế vĩ đại của Việt Nam trên bản đồ thế giới.
