Với tầm nhìn sâu rộng và toàn diện, từ rất sớm Chủ tịch Hồ Chí Minh đã quan tâm sâu sắc tới sự nghiệp phát triển văn hóa, giáo dục, y tế, thể dục thể thao và khẳng định đó là bộ mặt, trình độ của một dân tộc, quốc gia phát triển. Sinh thời, Người luôn coi trọng việc bảo vệ sức khỏe của Nhân dân, là một tấm gương sáng về tinh thần tập luyện thể dục và cũng chính Người đã khai sinh ra nền thể dục thể thao nước nhà. Theo Bác: “Dân cường thì quốc thịnh”, có sức khỏe là có tất cả, chỉ khi có sức khỏe mới đem lại cho con người cuộc sống hạnh phúc, có sức lao động, công tác và học tập tốt. Cách đây tròn 80 năm (27/3/1946), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết Lời kêu gọi Toàn dân tập thể dục, Người nhắn nhủ: “Tôi mong đồng bào ta ai cũng gắng tập thể dục”.
Sau Cách mạng tháng Tám thành công, nước ta đã phải đương đầu với nhiều khó khăn và thử thách thù trong giặc ngoài… Trong bối cảnh “ngàn cân treo sợi tóc”, Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn quan tâm đến công tác sức khỏe trong dân bằng việc ra Sắc lệnh số 14, ngày 30/01/1946 thành lập Nha Thể dục thể thao Trung ương trong Bộ Thanh niên, chính thức khai sinh nền Thể thao cách mạng Việt Nam với nhiệm vụ: “liên lạc mật thiết với Bộ Y tế và Bộ Giáo dục để nghiên cứu phương pháp và thực hành thể dục trong toàn quốc” . Sau Kỳ họp Quốc hội ngày 06/01/1946 đã chuyển Nha Thanh niên và Nha Thể dục Trung ương về Bộ Quốc gia Giáo dục tại sắc lệnh số 38 ngày 27/3/1946.
Điều quan trọng là trong ngày ban hành Sắc lệnh thành lập Nha Thể dục Trung ương cũng là ngày đăng bài viết “Sức khỏe và Thể dục” của Chủ tịch Hồ Chí Minh trên Báo cứu quốc (số 199, ngày 27/3/1946): Người hô hào toàn dân tập thể dục, với mục đích kêu gọi toàn dân tích cực rèn luyện thân thể. Sự kiện này không chỉ khẳng định vai trò của thể dục, thể thao trong đời sống xã hội mà còn thể hiện tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước đối với việc nâng cao thể chất, bồi dưỡng sức dân ngay từ những ngày đầu lập nước.
Ra đời chỉ năm tháng sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, Nha Thể dục Trung ương dưới sự dẫn dắt của Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nhanh chóng triển khai tổ chức, điều hành các hoạt động thể dục, thể thao nhằm bồi dưỡng sức khỏe nhân dân, gây đời sống mới, mạnh và hùng cho một dân tộc đang đấu tranh vì nền độc lập. Các phong trào rèn luyện thân thể đã được tổ chức rộng khắp trong lực lượng vũ trang và quần chúng. Nhiều hoạt động, nhiều phong trào thể dục thể thao thiết thực, hiệu quả góp phần đẩy mạnh sản xuất, nâng cao sức chiến đấu của quân và dân, cùng cả dân tộc hoàn thành sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất nước nhà.
Dân cường thì quốc thịnh, Bác mong đồng bào ai cũng gắng tập thể dục. Tìm hiểu về cuộc đời của Người, chúng ta càng thêm khâm phục tấm gương rèn luyện của Người: “Mỗi ngày lúc ngủ dậy, tập một ít thể dục. Ngày nào cũng tập thì khí huyết lưu thông, tinh thần đầy đủ, như vậy là sức khỏe… Tôi mong đồng bào ta ai cũng gắng tập thể dục. Tự tôi, ngày nào tôi cũng tập” . Trong những ngày dạy học ở trường Dục Thanh (Phan Thiết năm 1910), sáng nào Người cũng dậy sớm và gọi mọi người cùng ra sân tập thể dục. Sau khi từ nước ngoài về đến Cao Bằng (năm 1941), hoạt động bí mật trong điều kiện cực kỳ ngặt nghèo “sáng ra bờ suối, tối vào hang”, Bác vẫn duy trì việc tập thể dục thường xuyên.
Ngay cả khi ở cương vị Chủ tịch nước, mặc dù bộn bề công việc nhưng Người vẫn dành thời gian tập luyện hàng ngày. Bác còn am hiểu và có thể tham gia nhiều môn thể thao khác nhau như: Bơi lội, bóng chuyền, bi-a, võ thuật, cờ tướng… Chính sự nêu gương của Bác đã góp phần lan tỏa sâu rộng tinh thần rèn luyện thân thể trong toàn xã hội. Ngày nay phong trào “Toàn dân rèn luyện thân thể theo gương Bác Hồ vĩ đại” trở thành nền tảng tinh thần, gắn kết giữa truyền thống và hiện đại.
Mỗi một người dân mạnh khỏe là tế bào mạnh khỏe của xã hội, một dân tộc cường tráng mới có thể bảo vệ phát triển đất nước. Bác đã phân tích và đưa ra những lời khuyên rất cụ thể về lợi ích của tập thể dục và đề nghị mọi người cùng quan tâm đến hoạt động này: “Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần có sức khỏe mới làm thành công. Mỗi một người dân yếu ớt, tức là cả nước yếu ớt, mỗi một người dân mạnh khỏe, tức là cả nước mạnh khỏe” . Đồng thời, Bác khẳng định: “Việc tập luyện thể dục, bồi bổ sức khỏe là bổn phận của mỗi người dân yêu nước. Việc đó không tốn kém, khó khăn gì, gái trai, già trẻ ai cũng nên làm và ai cũng làm được” .
Cùng những khó khăn gian khổ trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, thể dục thể thao nước nhà đã trở thành người bạn đồng hành không thể thiếu của dân và quân ta. Hướng tới khát vọng về một ngày độc lập thống nhất, những phong trào rèn luyện thân thể lan rộng khắp mọi miền đất nước. Từ anh bộ đội nơi tiền tuyến đến bác nông dân ở hậu phương, tất cả tạo nên một khối sức mạnh đoàn kết, vững chắc để đi đến thắng lợi cuối cùng.
Mỗi lần ôn lại lời dạy của Bác về việc rèn luyện sức khỏe, trong lòng mỗi người dân lại nhớ hình ảnh của Bác đang đánh bóng chuyền, luyện bài quyền ở chiến khu Việt Bắc, nhớ Bác về thăm trường Trung cấp Thể dục thể thao Từ Sơn - Bắc Ninh năm 1959, hay lúc Bác sửa đường kiếm cho các sinh viên... Bác còn nhiều lần đến thăm các cơ sở và cán bộ, nhân viên ngành thể dục thể thao....
Trong sự nghiệp đấu tranh cách mạng và phát triển đất nước, Bác khẳng định: “Thanh niên là người chủ tương lai của nước nhà”. Chính vì vậy trong lĩnh vực thể dục thể thao, Bác luôn dành cho thế hệ thanh niên nhiều lời dạy và sự quan tâm đặc biệt: “Thanh niên phải chuyên tâm học hành và công tác, nhưng cũng cần có vui chơi. Vui chơi lành mạnh là một bộ phận trong sự sinh hoạt của thanh niên… trong vui chơi cũng có giáo dục. Cần có những thứ vui chơi văn hóa, thể dục có tính chất tập thể và quần chúng” .
Sự quan tâm của Bác dành cho thế hệ thanh niên cũng chính là tuyên ngôn về sức mạnh con người Việt Nam. “Các cháu học thể dục thể thao ở đây không phải để trở thành ông kiện này, bà kiện tướng nọ, cái chính là học tập cho tốt để làm người cán bộ phục vụ đắc lực nhân dân, đem hiểu biết của mình ra tổ chức và hướng dẫn mọi người cùng tập luyện để nâng cao sức khỏe, đẩy lùi bệnh tật” . Thể thao không chỉ là kỷ lục, mà còn là môi trường rèn luyện nhân cách, là cách để thế hệ trẻ đẩy lùi bệnh tật để phục vụ nhân dân. Từ nền tảng tư tưởng ấy, thể thao nước ta đã phát triển không ngừng, góp phần nâng cao thể chất dân tộc và vị thế quốc gia.
Đi qua những năm tháng thăng trầm của lịch sử, ngành thể dục thể thao Việt Nam hôm nay đã và đang viết tiếp bản hùng ca bằng những con số biết nói. Năm 2025 khép lại, Thể thao Việt Nam đã đạt được nhiều thành tích trên các mặt hoạt động, trong đó đặc biệt là những dấu ấn trên đấu trường quốc tế. Trong năm 2025, thể thao Việt Nam đã giành tổng cộng 1.973 huy chương quốc tế (trong đó ở cấp độ thế giới: 80 huy chương Vàng, 69 huy chương Bạc, 61 huy chương Đồng; châu Á: 161 huy chương Vàng, 160 huy chương Bạc, 192 huy chương Đồng; Đông Nam Á: 529 huy chương Vàng, 332 huy chương Bạc, 271 huy chương Đồng; các giải quốc tế mở rộng khác 40 huy chương Vàng, 38 huy chương Bạc, 40 huy chương Đồng)... Những con số này phản ánh sự phát triển tương đối toàn diện của thể thao thành tích cao Việt Nam. Đó là kết quả tất yếu của một quá trình chuẩn bị bài bản, chuyên sâu và có định hướng rõ ràng.
Bước sang năm 2026 – cột mốc kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống ngành Thể dục Thể thao Việt Nam, ngành thể dục thể thao nước nhà đang đứng trước những thời cơ mới, vận hội mới, kỳ vọng sẽ mở ra một chương mới cho thể thao thành tích cao Việt Nam. Thay vì chỉ đặt mục tiêu duy trì vị thế trong khu vực Đông Nam Á, ngành thể thao nước nhà đã chính thức định vị năm 2026 là “năm bản lề” để vươn tầm châu lục. Trong đó, trọng tâm của mọi nỗ lực huấn luyện, đầu tư và quy hoạch đều xoay quanh trục tọa độ ASIAD 20 diễn ra tại Nhật Bản.
Nhìn lại chặng đường 80 vừa năm qua, ngành Thể dục thể thao Việt Nam luôn noi theo những giá trị cốt lõi trong tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh đó chính là tinh thần “Dân cường thì Quốc thịnh”. Người đã khẳng định việc rèn luyện thân thể là bổn phận của mỗi người dân yêu nước. Từ một nền Thể thao non trẻ, chúng ta đã xây dựng được một hệ thống từ Thể thao quần chúng đến Thể thao thành tích cao, không chỉ để tranh tài mà còn để khẳng định ý chí vươn lên của con người Việt Nam.
Kỷ niệm 80 năm Ngày Thể thao Việt Nam (27/03/1946 - 27/03/2026) không chỉ là dịp chúng ta tri ân quá khứ, mà còn là lời nhắc nhở về trách nhiệm tiếp nối và phát huy di sản tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh. Qua đó góp phần thắp sáng ngọn lửa khát vọng, tiếp thêm động lực để thế hệ trẻ yên tâm cống hiến đưa thể thao Việt Nam vươn tới những đỉnh cao mới, hướng tới xây dựng một thế hệ vận động viên trẻ, chuyên nghiệp và đầy tự tin đang sẵn sàng đưa hình ảnh Việt Nam bay cao, góp phần vào kỷ nguyên mới, “kỷ nguyên vươn mình của dân tộc”.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Hồ Chí Minh, Sắc lệnh số 14 ngày 30 tháng 1 năm 1946, Chính phủ Liên hiệp Lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà. Bảo tàng Hồ Chí Minh - chi nhánh TP Hồ Chí Minh.
2. Hồ Chí Minh (2011), Toàn tập, tập 4, Nxb. Chính trị quốc gia - Sự thật, Hà Nội, 2011, tr.241.
3. Trương Quốc Uyên (2012), Văn hóa thể chất Hồ Chí Minh, Nxb. Thể dục thể thao, Hà Nội, 2012.
4. Cục Thể dục Thể thao Việt Nam, “Thể thao thành tích cao Việt Nam: Từ ‘bản lề’ 2025 đến khát vọng bứt phá tầm châu lục 2026”, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 18/02/2026. https://tdtt.gov.vn/tin-tuc/tin-tuc-khac/id/93963/the-thao-thanh-tich-cao-viet-nam-tu-ban-le-2025-den-khat-vong-but-pha-tam-chau-luc-2026-bai-tet.
5. Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh, (2022), Lời dạy của Bác Hồ về Văn hóa và Thể thao, Nxb. Tổng hợp TPHCM.